The Position of Intuition in the Context of Aristotle and Al-Farabi’s Views on Intellect and Knowledge
Palavras-chave:
Logic; Aristotle; Al-Farabi; Epistemology; Intellect; Knowledge; Intuition.Resumo
This study presents a comparative analysis of the epistemological and methodological frameworks of Aristotle and Abu Nasr al-Farabi, focusing particularly on the interaction between intellect (nous/’akl), knowledge (episteme/’ilm), and direct intellectual insight (‘intuition’). Epistemology in classical antiquity and the medieval Islamic philosophical tradition confronted the fundamental problem of grounding scientific demonstration (apodeixis/burhan) without falling into infinite regress or circular reasoning. Aristotle resolves this dilemma by grounding knowledge in empirical observation (aisthesis) and induction (epagoge), while assigning to nous the non-inferential function of directly apprehending the primary, indemonstrable first principles (archai) upon which demonstrative knowledge depends. Reinterpreting and expanding this Aristotelian heritage within classical Islamic philosophy, al-Farabi situates the direct apprehension of intelligibles within a dynamic, developmental framework of human intellectual actualization-advancing from potentiality (material intellect) to actuality (intellect in action) and ultimately to the acquired intellect (al-’akl al-mustafad) through its formal relation to the transcendent Active Intellect (al-’akl al-fa’’al). This investigation clarifies that ‘intuition’ does not function as an autonomous, mystical, or anti-rational faculty in either thinker’s technical lexicon. Instead, it serves as an analytical designation for the direct, non-discursive grasp of primary intelligibles and foundational axioms. This study aims to highlight the differences between Aristotelian and Farabian epistemologies by comparing how both philosophers classified knowledge, explained the transition from sensory experience to universal concepts, and integrated non-discursive intellectual insight into logical reasoning.
Downloads
Referências
Al-Farabi. (1983). Risalat Fi’l Akl. Beyrut: Dar El Maşrık.
Al-Farabi. (1987). Fusulü’l-Medeni. (Trans. Hanifi Özcan). İzmir: Dokuz Eylül University Publ.
Al-Farabi. (1990a). El-Medinetü’l-Fazıla. (Trans. Nafiz Danışman), İstanbul: MEB Publ.
Al-Farabi. (1990b). “Küçük Kıyas Kitabı”. In Fârâbî’nin Bazı Mantık Eserleri. (Trans. Mübahat Türker Küyel). Ankara: Presidency of the Atatürk Culture, Language and History High Institution Publ.
Al-Farabi. (1990c). Şera’it ul-Yakin. (Trans. Mübahat Türker-Küyel). Ankara: Presidency of the Atatürk Culture, Language and History High Institution Publ.
Al-Farabi. (1992). Farabi’nin Geometri Felsefesine İlişkin Metinler. (Trans. Mübahat Türker-Küyel). Ankara: Presidency of the Atatürk High Institution for Culture, Language and History Publ.
Al-Farabi. (2008). Kitâbu’l-Burhân. (Trans. Ömer Türker & Ömer Mahir Alper). İstanbul: Klasik Publ.
Al-Farabi. (2019). İlimlerin Sayımı. (Trans. Ahmet Arslan). İstanbul: Türkiye İş Bankası Publ.
Al-Farabi. (2020a). es-Siyasetü’l-Medeniyye. (Trans. Yaşar Aydınlı), İstanbul: Litera Publ.
Al-Farabi. (2020b). Kitab el-Fusus fi’l-Hikme & Uyunü’l-Mesa’il fil’l-Mantık ve Mebadi’ el-Felsefetü’l-Kadime. (Trans. Mehmet Dağ). İstanbul: Endülüs Publ.
Al-Farabi. (2021). Kitâbü’l-Mille, Din Üzerine. (Trans. Yaşar Aydınlı). İstanbul: Litera Publ.
Altunya, H., & Keleş Türkyılmaz, S. (2023). “Aristoteles’e Göre Kanıt Temelinde İnanç, Bilgi ve Mantık İlişkisi”. Suleyman Demirel University Faculty of Theology Journal. 51, 81-97.
Aristotle. (1951). II. Analitikler. (Trans. H. Ragıp Atademir). İstanbul: MEB Publ.
Aristotle. (1996a). Metafizik. (Trans. Ahmet Arslan). İstanbul: Sosyal Publ.
Aristotle. (1996b). I. Analitikler. (Trans. H. Ragıp Atademir). İstanbul: MEB Publ.
Aristotle. (1996c). Topikler (Trans. H. Ragıp Atademir). İstanbul: MEB Publ.
Aristotle. (2014a). Kategoriler. (Trans. Saffet Babür). Ankara: İmge Publ, Vol. 3.
Aristotle. (2014b). Nikhomakos’a Etik. (Trans. Saffet Babür). Ankara: Bilgesu Publ.
Aristotle. (2018). De Anima (Ruh Üzerine). (Trans Zeki Özcan.). Bursa: Sentez Publ.
Aydın, İ. (2003). Farabi’de Bilgi Teorisi. İstanbul: Ötüken Publ.
Aydınlı, Y. (2008). Fârâbî. İstanbul: İsam Publ.
Aydınlı, Y. (2014). Fârâbî’de Tanrı-İnsan İlişkisi, İstanbul: İz Publ.
Aydoğan, H. (2021). “Epagoge’den Episteme’ye: Sezgisel Kavrayış”. Kutadgubilig Felsefe-Bilim Araştırmaları. 43, 35-52.
Bolay, H. (1989). “Akıl”. TDV Islamic Encyclopedia. 2/238-240. İstanbul: TDV Publ.
Burnyeat, M. F. (1981). Aristotle on Understanding Knowledge. Editrice Antenore.
Çapak, İ. (2013). “Süryanilerin Mantık İlmine Katkıları”. Mukaddime 7, 1-21.
Davidson, H. A. (1992). Al-Farabi, Avicenna, and Averroes on intellect: Their cosmologies, theories of the active intellect, and theories of human intellect. Oxford University Press.
De Lacy, O. L., Yurdaydın, H. G., & Kutluay, Y. (1971). İslâm Düşüncesi ve Tarihteki Yeri. Ankara: Ankara University Publ.
Doru, N. (2007). Doğu’dan Batı’ya Köprü Suryaniler, Felsefe ve Çeviri Geleneği. Ankara: Dipnot Publ.
Durusoy, A. (2023). İslam Mantık Tarihi Araştırmaları I, Ebû Nasr Fârâbî. İstanbul: Marmara University Faculty of Theology Foundation Publ.
Gutas, D. (2014). Avicenna and the Aristotelian Tradition: Introduction to Reading Avicenna’s Philosophical Works (2nd ed.). Brill.
Ibn Sina. (2006). II. Analitikler, Burhan, Kitabu’ş-Şifa, (Trans. Ömer Türker). İstanbul: Litera Publ.
Irwin, T. (1990). Aristotle’s first principles. Oxford University Press.
Kalyoncu, R. T. (2018). “Fârâbî’nin Akıl Risalesinin Felsefi Analizi”. FLSF Journal of Philosophy and Social Sciences. 13(26), 61-78.
Kaya, M. (1983). İslam Kaynakları Işığında Aristoteles ve Felsefesi. İstanbul: Ekin Publ.
Kayacık, A. (2004). Bağdat Okulu ve İslam Düşüncesindeki Yeri. İstanbul: Üniversite Kitabevi Publ.
Köz, İ. (2004). “Sezgi’nin Bilgideki Yeri ve Önemi”. Felsefe Dünyası. (40), 41-54.
Özel, A. (2008). “Organon ve Mantık”. Hitit University Faculty of Theology Journal. 7(14), 147-160.
Özpilavcı, F. (2018). Fârâbî’nin Önerme Anlayışı. İstanbul: Litera Publ.
Peters, F. E. (1968). Aristoteles Arabus: The Oriental Translations and Commentaries on the Aristotelian Corpus. Leiden: E. J. Brill.
Ross, W. D. (1949). Prior and Posterior Analytics. Clarendon Press.
Sarı, M. A. (2011). “Aristoteles’te İlk İlkelerin Bilgisi ve Nous Üzerine”. Kaygı. 16, 123-131.
Sorabji, R. (2004). The Philosophy of the Commentators, 200-600 AD: 400 Years of Transition: a Sourcebook. Duckworth.
Tekin, A & Hasırcı, N. (2022). “V. Asırdan XI. Asır İslâm Dünyasına Tevarüs Edilen Aristoteles’in Eserlerine Başlanmadan Önce Bilinmesi Gerekli On Temel İlke”. Ortaçağ Araştırmaları Dergisi 5/2, 368-380.
Tekin, A. (2014). “Aristoteles’in ‘Analütika Hüstera’ (Kitâbu’l-Burhân) Adlı Eseri, Meşşâî Gelenekteki Yeri ve Üzerine Yazılan Şerhler”. Iğdır University Faculty of Theology Journal 3 43-86.
Tekin, A. (2017). Varlık ve Akıl, Aristoteles ve Fârâbî’de Burhan Teorisi. İstanbul: Klasik Publ.
Tülüce, H. A. (2021). “Kavram ve İmge Bağlamında Fârâbî’de Felsefe-Din İlişkisi”. Mecmua. 12, 299-311.
Türker-Küyel, M. (1979). “Farabi’de Düşünce ve Dil Arasındaki İlişki”. Araştırma. 11, Ankara: DTCF Publ.
Uysal, E. (2004). “Kindî ve Fârâbî’de Akıl ve Nefs Kavramlarının Ahlâkî İçeriği”. Uludağ University Faculty of Theology Journal. 13(2).
Downloads
Publicado
Como Citar
Edição
Seção
Licença
Autores que publicam nesta revista concordam com os seguintes termos:
- Autores mantém os direitos autorais e concedem à revista o direito de primeira publicação, com o trabalho simultaneamente licenciado sob a Creative Commons Attribution License que permitindo o compartilhamento do trabalho com reconhecimento da autoria do trabalho e publicação inicial nesta revista.
- Autores têm autorização para assumir contratos adicionais separadamente, para distribuição não-exclusiva da versão do trabalho publicada nesta revista (ex.: publicar em repositório institucional ou como capítulo de livro), com reconhecimento de autoria e publicação inicial nesta revista.
- Autores têm permissão e são estimulados a publicar e distribuir seu trabalho online (ex.: em repositórios institucionais ou na sua página pessoal) a qualquer ponto antes ou durante o processo editorial, já que isso pode gerar alterações produtivas, bem como aumentar o impacto e a citação do trabalho publicado (Veja O Efeito do Acesso Livre).
